๐ Web5.0 & Decentralized Identity: เธชเธเธฒเธัเธเธขเธเธฃเธฃเธก DID, SSI, ZKP เนเธฅเธฐเธู่เธกืเธญเธญิเธเนเธเธญเธฃ์เนเธ็เธเนเธซ่เธเธญเธเธฒเธเธ
Web5.0 เธืเธญเนเธเธงเธิเธเธฃุ่เธเนเธซเธก่เธี่เธกุ่เธเนเธซ้เธู้เนเธ้เนเธ็เธเนเธ้เธฒเธเธญเธ “เธัเธงเธเธเธิเธิเธัเธฅ” เนเธฅเธฐ “เธ้เธญเธกูเธฅเธช่เธงเธเธุเธเธเธฅ” เธญเธข่เธฒเธเธชเธกเธูเธฃเธ์ เนเธเธขเธญเธฒเธจัเธขเนเธเธเนเธเนเธฅเธขีเธชเธณเธัเธ เนเธ่เธ DID (Decentralized Identifier), SSI (Self-Sovereign Identity), ZKP (Zero-Knowledge Proof) เนเธฅเธฐเธฃเธฐเธเธเธัเธเนเธ็เธเธ้เธญเธกูเธฅเนเธเธเธเธฃเธฐเธเธฒเธขเธจูเธเธข์
เธเธเธเธงเธฒเธกเธี้เธเธฐเธญเธิเธเธฒเธขเนเธเธฃเธเธชเธฃ้เธฒเธ Web5.0 เธญเธข่เธฒเธเธฅเธฐเนเธญีเธขเธ เธเธฃ้เธญเธกเนเธเธฐเธเธณเธซเธฅัเธเธเธฒเธฃเธเธณเธเธฒเธเธเธญเธ DID, VC, SSI, DWN, เนเธฅเธฐเธเธฒเธฃเธเธฃเธฐเธขุเธเธ์เนเธ้เนเธเธญเธเธฒเธเธเธเธญเธเธญิเธเนเธเธญเธฃ์เนเธ็เธ.
๐ 1. Web5.0 เธืเธญเธญเธฐเนเธฃ?
Web5.0 เนเธ็เธเธชเธเธฒเธัเธเธขเธเธฃเธฃเธกเธญิเธเนเธเธญเธฃ์เนเธ็เธเธฃุ่เธเนเธซเธก่เธี่เนเธ้เธ เธู้เนเธ้เนเธ็เธเธจูเธเธข์เธเธฅเธฒเธ. เนเธ้เธฒเธซเธกเธฒเธขเธชเธณเธัเธเธืเธญเนเธซ้เธู้เนเธ้เนเธ็เธเนเธ้เธฒเธเธญเธเธ้เธญเธกูเธฅเนเธฅเธฐเธัเธงเธเธเธญเธข่เธฒเธเนเธ้เธเธฃิเธ เนเธเธขเนเธก่เธ้เธญเธเธึ่เธเธเธฒเธู้เนเธซ้เธเธฃิเธเธฒเธฃเธัเธงเธเธฅเธฒเธ เนเธ่เธ Google เธซเธฃืเธญ Facebook.
เธญเธเธ์เธเธฃเธฐเธเธญเธเธซเธฅัเธเธเธญเธ Web5.0:
- DID (Decentralized Identifier) — เธัเธงเธเธเนเธเธเนเธ้เธฒเธฃเธซัเธชเธี่เธเธฃเธงเธเธชเธญเธเนเธ้
- DWN (Decentralized Web Node) — เนเธซเธเธเธัเธเนเธ็เธเธ้เธญเธกูเธฅเนเธเธเธเธฃเธฐเธเธฒเธขเธจูเธเธข์
- VC (Verifiable Credentials) — เนเธญเธเธชเธฒเธฃเธขืเธเธขัเธเธัเธงเธเธเนเธเธเนเธ้เธฒเธฃเธซัเธช
เธ่เธฒเธเธเธฒเธ Web3 เธึ่เธเนเธ็เธเธ้เธญเธกูเธฅเธเธ blockchain เธเธณเธเธงเธเธกเธฒเธ Web5.0 เนเธ้ blockchain เนเธเธเธฒเธฐเธช่เธงเธเธี่เธเธณเนเธ็เธ เนเธ่เธ เธเธฒเธฃเธฅเธเธเธฐเนเธีเธขเธ DID.
๐ 2. Decentralized Identity (DID) เธืเธญเธญเธฐเนเธฃ?
DID เนเธ็เธเธัเธงเธเธเธิเธิเธัเธฅเธี่เธู้เนเธ้เธเธงเธเธุเธกเธ้เธงเธขเธเธเนเธญเธ เธ่เธฒเธเธู่เธุเธเนเธเนเธ้เธฒเธฃเธซัเธช (public/private keys) เนเธเธขเนเธก่เธ้เธญเธเนเธ้เธเธฃิเธเธฒเธฃเธเธฒเธเนเธเธฅเธเธเธญเธฃ์เธกเธจูเธเธข์เธเธฅเธฒเธ.
เธุเธเนเธ่เธเธเธญเธ DID:
- เนเธก่เธ้เธญเธเนเธ้เธฃเธซัเธชเธ่เธฒเธ
- เธู้เนเธ้เธืเธญเธุเธเนเธเธช่เธงเธเธัเธง 100%
- เนเธ้เธเธฒเธเนเธ้เธ้เธฒเธกเนเธเธฅเธเธเธญเธฃ์เธก
- เธเธฅเธญเธเธ ัเธขเธชูเธ เธเธฃเธงเธเธชเธญเธเธ้เธงเธขเธฅเธฒเธขเนเธ็เธเธิเธิเธัเธฅ
เธัเธงเธญเธข่เธฒเธ DID:
did:example:123456789abcdefDID เธชเธฒเธกเธฒเธฃเธเธญ้เธฒเธเธึเธเธ้เธญเธกูเธฅเธ่เธญเนเธเธี้:
- ๐ public key
- ๐ เธงิเธีเธเธฒเธฃเธเธฃเธงเธเธชเธญเธเธฅเธฒเธขเนเธ็เธ
- ๐ฆ credentials เธี่เธู้เนเธ้เธญเธุเธเธฒเธเนเธซ้เนเธ้เธฒเธึเธ
๐ 3. Self-Sovereign Identity (SSI) — เธญัเธเธฅัเธเธฉเธ์เนเธเธเธกีเธญเธิเธเนเธเธข
SSI เธืเธญเนเธเธงเธิเธเธี่เธขืเธเธขัเธเธง่เธฒ เธู้เนเธ้เนเธ็เธเนเธ้เธฒเธเธญเธเธัเธงเธเธเธิเธิเธัเธฅเธเธญเธเธัเธงเนเธญเธ เนเธก่เนเธ่เธเธฃิเธฉัเธเธซเธฃืเธญเนเธเธฅเธเธเธญเธฃ์เธก.
เธซเธฅัเธเธเธฒเธฃเธชเธณเธัเธเธเธญเธ SSI:
- 1️⃣ เธัเธงเธเธเนเธ็เธเธเธญเธเธู้เนเธ้
- 2️⃣ เธเธฒเธฃเนเธเธฃ์เธ้เธญเธกูเธฅเธเธงเธเธุเธกเนเธเธขเธู้เนเธ้
- 3️⃣ เธเธงเธฒเธกเธูเธเธ้เธญเธเธเธฃเธงเธเธชเธญเธเธ้เธงเธขเนเธเธเนเธเนเธฅเธขีเนเธ้เธฒเธฃเธซัเธช เนเธก่เนเธ่เธเธฒเธเธ้เธญเธกูเธฅเธจูเธเธข์เธเธฅเธฒเธ
เธ้เธงเธข SSI เธู้เนเธ้เธชเธฒเธกเธฒเธฃเธเธฅ็เธญเธเธญิเธเธเธฃิเธเธฒเธฃเธ่เธฒเธ เน เนเธ่เธ เธเธเธฒเธเธฒเธฃ เธเธฒเธฃเนเธเธเธข์ เธเธฒเธฃเธจึเธเธฉเธฒ เธซเธฃืเธญเนเธเนเธีเธขเธฅ เนเธ้เธญเธข่เธฒเธเธเธฅเธญเธเธ ัเธขเนเธเธขเนเธก่เธ้เธญเธเธชเธฃ้เธฒเธเธัเธเธีเนเธซเธก่เธ้เธณเธ้เธญเธ.
๐งฉ 4. เธฃเธฐเธเธ DID + VC เธเธณเธเธฒเธเธญเธข่เธฒเธเนเธฃ?
DID เธฃเธฐเธุ “เธัเธงเธเธ” เธช่เธงเธ VC เธฃเธฐเธุ “เธ้เธญเธกูเธฅ/เธุเธเธชเธกเธัเธิเธี่เธขืเธเธขัเธเนเธฅ้เธง”.
เธฃเธฐเธเธเธเธฃเธฐเธเธญเธเธ้เธงเธข 3 เธเธเธเธฒเธ:
- Issuer — เธู้เธญเธญเธเนเธญเธเธชเธฒเธฃ เนเธ่เธ เธฃัเธเธเธฒเธฅ เธกเธซเธฒเธงิเธเธขเธฒเธฅัเธข เธเธเธฒเธเธฒเธฃ
- Holder — เธู้เธืเธญ credential เนเธเธเธฃเธฐเนเธ๋เธฒ DID wallet
- Verifier — เธู้เธเธฃเธงเธเธชเธญเธเธเธงเธฒเธกเธูเธเธ้เธญเธ
เธเธฒเธฃเธเธฃเธงเธเธชเธญเธเธเธณเธ่เธฒเธเธฅเธฒเธขเนเธ็เธเธิเธิเธัเธฅ เธึเธเนเธก่เธ้เธญเธเนเธ้เธเธฒเธเธ้เธญเธกูเธฅเธเธฅเธฒเธ.
๐งช 5. Zero-Knowledge Proof (ZKP) เนเธ Web5.0
Zero-Knowledge Proof เธ่เธงเธขเนเธซ้เธู้เนเธ้ เธิเธชูเธเธ์เธเธงเธฒเธกเธเธฃิเธเธเธฒเธเธญเธข่เธฒเธเนเธ้ เนเธเธขเนเธก่เธ้เธญเธเนเธิเธเนเธเธขเธ้เธญเธกูเธฅเธเธฃิเธ.
เธัเธงเธญเธข่เธฒเธเธเธฒเธฃเนเธ้เธเธฒเธ:
- ✔ เธขืเธเธขัเธเธง่เธฒเธญเธฒเธขุเนเธิเธ 18 เนเธเธขเนเธก่เธ้เธญเธเธเธญเธเธงัเธเนเธิเธ
- ✔ เธิเธชูเธเธ์เธง่เธฒเนเธ็เธเธชเธกเธฒเธิเธ เนเธเธขเนเธก่เธ้เธญเธเธเธญเธเธญีเนเธกเธฅเธซเธฃืเธญเนเธเธญเธฃ์เนเธเธฃ
- ✔ เธขืเธเธขัเธเธงุเธิเธเธฒเธฃเธจึเธเธฉเธฒ เนเธเธขเนเธก่เธ้เธญเธเนเธิเธเนเธเธขเธ้เธญเธกูเธฅเธฅเธฐเนเธญีเธขเธ
ZKP + DID = เธฃเธฐเธเธเธขืเธเธขัเธเธัเธงเธเธเธี่เธเธฅเธญเธเธ ัเธขเนเธฅเธฐเธเธเธเธงเธฒเธกเนเธ็เธเธช่เธงเธเธัเธงเธชูเธ.
๐ 6. เนเธเธฃีเธขเธเนเธีเธขเธ Web5.0 vs Web3 vs Web2
| เธซัเธงเธ้เธญ | Web2 | Web3 | Web5.0 |
|---|---|---|---|
| เธัเธงเธเธ | เธจูเธเธข์เธเธฅเธฒเธ (Google/Facebook) | Wallet Address | DID + VC + SSI |
| เธ้เธญเธกูเธฅ | เนเธเธฅเธเธเธญเธฃ์เธกเนเธ็เธเนเธ้เธฒเธเธญเธ | เธ้เธญเธกูเธฅเธญเธขู่เธเธ blockchain | DWN เนเธ็เธเธ้เธญเธกูเธฅเนเธเธเธเธฃเธฐเธเธฒเธขเธจูเธเธข์ |
| เธเธงเธฒเธกเนเธ็เธเธช่เธงเธเธัเธง | เธ่เธณ | เธเธฒเธเธเธฅเธฒเธ | เธชูเธ (ZKP + encryption) |
| เธเธงเธฒเธกเนเธ้เธฒเธัเธเนเธ้ | เธเธณเธัเธ | เธึ้เธเธัเธเนเธเธฃเนเธเธเธญเธฅ | เนเธ้เนเธ้เธ้เธฒเธกเธฃเธฐเธเธ |
| เธญเธณเธเธฒเธเธู้เนเธ้ | เธ่เธณ | เธเธฒเธเธเธฅเธฒเธ | เธชูเธเธี่เธชุเธ |
๐ 7. เธัเธงเธญเธข่เธฒเธเธเธฒเธฃเนเธ้เธเธฒเธเธเธฃิเธเธเธญเธ Web5.0
1️⃣ เธฅ็เธญเธเธญิเธเนเธเธเนเธก่เนเธ้เธฃเธซัเธชเธ่เธฒเธ (Passwordless)
เนเธ้เธฒเธฃเธฐเธเธเธ่เธฒเธ DID wallet เนเธเธขเนเธก่เธ้เธญเธเธเธณเธฃเธซัเธช.
2️⃣ เธ้เธญเธกูเธฅเธเธฒเธเธเธฒเธฃเนเธเธเธข์ เธเธฒเธฃเธจึเธเธฉเธฒ เนเธฅเธฐเธฃเธฒเธเธเธฒเธฃเนเธเธเธเธเธเธฒ
เธ้เธญเธกูเธฅเนเธ็เธเธเธญเธเธู้เนเธ้ เนเธฅเธฐเนเธเธฃ์เนเธ้เนเธเธเธฒเธฐเธี่เนเธ้เธฃัเธเธญเธุเธเธฒเธ.
3️⃣ เธฃเธฐเธเธ KYC เธขืเธเธขัเธเธัเธงเธเธเธี่เธเธฅเธญเธเธ ัเธขเธเธง่เธฒ
เธเธเธฒเธเธฒเธฃเธเธฃเธงเธเธชเธญเธเธัเธงเธเธเธเธฒเธ VC เนเธ้เนเธเธขเนเธก่เธ้เธญเธเนเธ็เธเธ้เธญเธกูเธฅเธชัเธกเธัเธช.
4️⃣ เนเธเนเธีเธขเธฅเนเธ็เธเนเธงิเธฃ์เธเนเธเธเธเธฃเธฐเธเธฒเธขเธจูเธเธข์
เธัเธเธีเธเธญเธเธุเธเนเธก่เธูเธเธิเธเธัเธเธเธฃิเธฉัเธเนเธเธเธฃิเธฉัเธเธซเธึ่เธ.
5️⃣ เธฃเธฐเธเธ Zero Trust เนเธเธญเธเธ์เธเธฃ
DID เนเธฅเธฐ ZKP เธเธณเนเธซ้เนเธเธฃเธเธชเธฃ้เธฒเธ Zero-Trust เธกีเธเธฃเธฐเธชิเธเธิเธ เธฒเธเธชูเธ.
๐ เธชเธฃุเธ
Web5.0 เธฃเธงเธก DID, SSI, DWN เนเธฅเธฐเนเธเธเนเธเนเธฅเธขีเนเธ้เธฒเธฃเธซัเธชเนเธ้เธฒเธ้เธงเธขเธัเธ เนเธื่เธญเธชเธฃ้เธฒเธเธขุเธเนเธซเธก่เธเธญเธ เธัเธงเธเธเธิเธิเธัเธฅเธี่เนเธ็เธเธเธญเธเธู้เนเธ้เธเธฃิเธ. เนเธก่เธง่เธฒเธุเธเธเธฐเนเธ็เธเธัเธเธัเธเธเธฒ เธญเธเธ์เธเธฃ เธซเธฃืเธญเธู้เธชเธเนเธเธ้เธฒเธเธเธงเธฒเธกเธเธฅเธญเธเธ ัเธข Web5.0 เธืเธญเธ้เธฒเธงเธชเธณเธัเธเธเธญเธเธญิเธเนเธเธญเธฃ์เนเธ็เธเธญเธเธฒเธเธ.
๐ เธเธเธเธงเธฒเธกเธี่เนเธี่เธขเธงเธ้เธญเธ
- GitLab CI/CD — เนเธเธงเธเธิเธัเธิเธี่เธีเธี่เธชุเธ
- เธู่เธกืเธญ Linux Security เนเธเธเธชเธกเธูเธฃเธ์
- เธู่เธกืเธญเนเธเธฃื่เธญเธเธกืเธญ AI
๐ฌ เนเธชเธเธเธเธงเธฒเธกเธิเธเนเธซ็เธ
เธชเธเนเธ Web5.0, DID, SSI เธซเธฃืเธญเธฃเธฐเธเธเธัเธงเธเธเนเธเธเธเธฃเธฐเธเธฒเธขเธจูเธเธข์เนเธซเธก? เธซเธฒเธเธกีเธเธณเธเธฒเธกเธซเธฃืเธญเธซัเธงเธ้เธญเธี่เธญเธขเธฒเธเนเธซ้เธเธขเธฒเธขเนเธิ่เธกเนเธิเธก เนเธชเธเธเธเธงเธฒเธกเธิเธเนเธซ็เธเนเธ้เนเธฅเธข!
— WWFandy・เธัเธเธึเธเนเธเธเนเธเนเธฅเธขี Web5.0 / DID
ๆฒๆ็่จ:
ๅผต่ฒผ็่จ